1973: Θυμόμαστε για να σεβόμαστε…
«Πάνω σε τούτη την πεσμένη πόρτα δώσαμε ξανά τον όρκο. Όρκο της νιότης, της ζωής, της λευτερίας, όρκο του ονείρου και της πράξης».
Γ. Ρίτσος
21 Απριλίου 1967: Η Ελλάδα εκπέμπει SOS
Ησυχία. Ήταν ένα γλυκό ανοιξιάτικο βράδυ. Τίποτε δεν προειδοποιούσε για αυτό που θα επακολουθούσε. Τίποτε, εκτός…από ένα πραξικόπημα.
Στις 1.15 μετά τα μεσάνυχτα τα πρώτα τανκς ξεκινούν από το Γουδί και κατεβαίνουν σε σχηματισμό μάχης προς τη λεωφόρο Β. Σοφίας. Είναι Σέρμαν και Πάττον Ν-47, από αυτά που η Αμερική τροφοδοτεί τις χώρες του ΝΑΤΟ. Με γενικό διευθυντή της στρατιωτικής επιχείρησης τον συνταγματάρχη Στυλιανό Παττακό, μπαίνει σε εφαρμογή το σχέδιο «Προμηθέας»: «Συντρίψατε αδιστάκτως τυχόν εχθρική αντίσταση». Άλλη επιχείρηση: «Συλλήψεις επικίνδυνων στοιχείων», με αρχηγό των συνταγματάρχη Ιωάννη Λαδά. Μέχρι τις πέντε το πρωί, συνελήφθησαν μέσα στα σπίτια τους, ενώ κοιμούνταν ανυποψίαστοι, 10.000 άνθρωποι. Ο ιππόδρομος γεμίζει από τραυματίες και νεκρούς της «αναίμακτης επανάστασης των συνταγματαρχών». Τα άστρα της στολής τους θολώνουν τον ουρανό της ελευθερίας. Η CIA πανηγυρίζει, προς το παρόν πέτυχε. Ο νεοφασισμός γεννιέται…
Όταν η νοημοσύνη ενός λαού προκαλείται βάναυσα, η συνείδησή του εξεγείρεται
Μετά από επτά χρόνια συνωμοτικής αντιστασιακής δράσης, που μετέτρεψε το μούδιασμα από το πραξικόπημα σε ηχηρή αντίδραση, είναι η πρώτη ίσως φορά που το καθεστώς αισθάνθηκε να χάνει τον έλεγχο. Ο Νοέμβριος του 1973 θα βαφόταν κόκκινος από το αίμα…
Το φοιτητικό κίνημα έχει συλλάβει τον παλμό των γεγονότων και ανταποκρίνεται. Πρώτα οι φοιτητές της Νομικής σχολής Αθηνών και έπειτα εκείνοι του Πολυτεχνείου προχωρούν σταδιακά σε κατάληψη των σχολών τους. Κλείδωσαν τη σιδερένια πόρτα και κρέμασαν πανό με αντιδικτατορικά συνθήματα. Η Νομική απαιτεί – δεν διαπραγματεύεται – την επιστροφή των 88 φοιτητών που η Χούντα τους στρατολόγησε με το ζόρι για να μην πρωτοστατήσουν στο φοιτητικό κίνημα. Η κατάληψη λήγει, και συνεχίζει το Πολυτεχνείο.
Αυθόρμητη στη αρχή, οργανωμένη ύστερα, η κορυφαία μαζική αντιστασιακή ενέργεια ξαφνιάζει τον κόσμο που περνά φοβισμένος έξω από το κτίριο, που έχει γεμίσει τραυματίες και αίμα. Από τον αυτοσχέδιο ραδιοφωνικό σταθμό ακούγονται βραχνιασμένες – από το ξενύχτι και την αγωνία – νεανικές φωνές που καλούν απελπισμένα σε βοήθεια. Τρόφιμα, φάρμακα, ρούχα, ό,τι μπορεί ο καθένας να προσφέρει στην Ελπίδα. Ο κόσμος ανταποκρίνεται. Αψηφά τους αστυνόμους με τα κλομπ στο χέρι και τους χαφιέδες που γεμίζουν με ονόματα τα άθλια τεφτέρια τους. Έμαθε να αγνοεί τον τύραννο.
Η Πατησίων και η Στουρνάρη έχουν αποκλειστεί. Στη Σόλωνος, στην Κάνιγγος, στη Βάθη, στην Αριστοτέλους, στην Αλεξάνδρας, στην πλατεία Αμερικής γίνονται μάχες σώμα με σώμα. Ο τόπος βράζει: συλλήψεις, βασανιστήρια, οδοφράγματα, φωτιές, ξυλοδαρμοί. Όλα τα μάτια – κόκκινα από τα δακρυγόνα -είναι στραμμένα στους φοιτητές και οι καρδιές μαζί τους. Ο καιρός περνά και εκείνοι ελεύθεροι πολιορκημένοι, είναι αποφασισμένοι να φτάσουν ως το τέλος. Ή θα νικήσουν ή θα τους λιανίσουν.
Απόψε κάτι θα συμβεί. Βράδυ 16ης προς 17ης Νοεμβρίου, ο δικτάτορας Παπαδόπουλος κατεβάζει τα τανκς στους δρόμους. Όλοι μουδιάζουν. Τώρα; Τι γίνεται; Τι προσπαθούν να κάνουν; Θα μας σκοτώσουν όλους; Όχι, δεν γίνεται. Δεν θα τολμήσουν…το κάνουν για εκφοβισμό…είμαστε τα παιδιά τους…θα σκοτώσουν τα παιδιά τους; Οι στρατιώτες όμως είχαν ρητές εντολές: «Να κατασταλεί πάση θυσία το κίνημα».
Οι φοιτητές κρατούν γαρύφαλλα και μιλούν στους στρατιώτες. Δεν είναι δυνατόν να μη συγκινούνται…δεν είναι δυνατόν να στραφούν εναντίον τους. Είναι φίλοι και όχι εχθροί. Εχθροί είναι οι άλλοι…Τα τανκς παρατάσσονται μπροστά από το χώρο του Πολυτεχνείου. Περιμένουν και οι φοιτητές, σκαρφαλωμένοι στην καγκελόπορτα και τραγουδούν τον Εθνικό Ύμνο…τον Ύμνο που μιλά για ελευθερία. Το σύνθημα δόθηκε.
Στις 2.00 το πρωί του Σαββάτου το τανκ παραβιάζει το πανεπιστημιακό άσυλο, παρά τις προβλέψεις των φοιτητών. Αυτό ήταν. Το καθεστώς ηττήθηκε εκείνη ακριβώς τη στιγμή. Έχασε την ψυχραιμία του και αντέδρασε σπασμωδικά. Η σιδερένια πέφτει, γίνεται μια άμορφη μάζα σιδερικών και πολτοποιεί όσα παιδιά βρίσκονταν πάνω της. Τα πόδια της Ρηγοπούλου. Το κρέας και το καλτσόν της φοιτήτριας έχουν γίνει ένα σώμα. Η καταδίωξη συνεχίζεται. Υπάρχουν στρατιώτες που βοηθούν τους φοιτητές να φύγουν, αλλά στις εξόδους τους περιμένουν αστυνομικοί με πολιτικά. Πανικός…φωνές…βογγητά…αίματα παντού…τρέχουν να σωθούν…οι αστυνομικοί κυνηγούν…τα κρατητήρια γεμίζουν…Τέλος.
Ξημερώνει η 17η Νοεμβρίου. Στο δρόμο έχουν μείνει τα οδοφράγματα, τα αποκαΐδια, τα πτώματα και οι κόκκινοι λεκέδες. «Αυτά τα κόκκινα σημάδιαστους τοίχους μπορεί να ‘ναι και από αίμα» , τραγουδά ο Ρίτσος. Πιστέψτε τον.
Φτάνει όμως που έμεινε ζωντανό το Όραμα. Εκείνο που δε λογοδοτεί σε κανένα, που δεν ξυλοκοπείται, που δεν συλλαμβάνεται, που δεν δολοφονείται. Οι φοιτητές του ’73 πάλεψαν για ένα και μόνο λόγο: για να έχουν οράματα, να έχουν την ελευθερία να έχουν οράματα, να νοιώθουν την υποχρέωση να έχουν οράματα.
