Πέρα έως πέρα Μανωλάς
Μανωλάς, ανέκαθεν σήμαινε τζόρας. Στέλιος, Νικηφόρος, Κώστας, ο,τιδήποτε. Δεν κάνει διαφορά, να βάλουμε μικρό όνομα μπροστά. Το επώνυμο αρκεί. Μανωλάς. Είναι «είδος». Ζόρικο είδος. Αν πας και μπλέξεις, δύσκολα ξεμπλέκεις. Ο ανυποψίαστος Αδαμίδης, τώρα, «πήγε κι έμπλεξε». Ας πρόσεχε!
Ότι ο θείος Στέλιος τήρησε όμως, ας το χαρακτηρίσουμε έτσι, «δυναμική στάση» εκπροσωπώντας τον ανιψιό Κώστα, πιστέψτε με, θα ‘ταν βεβιασμένο και «εύκολο» να εκληφθεί αντανακλαστικά ως απόδειξη ολίγου ειδικού βάρους του νυν προέδρου της ΠΑΕ. Α, «βρήκε» (τον λάιτ Αδαμίδη) «κι έκανε». Αστοχο και άδικο. Και για τον Αδαμίδη και για τον Μανωλά.
Διότι, απλούστατα, ο Μανωλάς, ο θείος Στέλιος εννοώ, σ’ όλη τη ζωή του «έκανε», όχι τον Αδαμίδη, τον Θεό τον ίδιο να είχε απέναντί του. «Εκανε» κόντρα στον Μπάγεβιτς, σε εποχές που ο Ντούσκο ήταν ο Χομεϊνί της ΑΕΚ. «Εκανε» κόντρα στον Μελισσανίδη, δίχως να τον ψαρώνει το τιγρέ προφίλ που από τότε οι εφημερίδες φιλοτεχνούσαν. Και όταν έπαιζε, αλλά και αργότερα όταν ήταν προπονητής στην Εθνική Ελπίδων και μια νύχτα στον ΣΠΟΡ FM έγινε, και με τους δύο on-air, το τρελό («τι λες ρε λαμόγιο» κ.λπ.) σύστριγκλο…
Τι προκύπτει, λοιπόν, εδώ; Ξεκάθαρα, ότι ο μικρός είναι «καταδικασμένος» να μεγαλώσει με τα όσα βιώματα κουβαλάει ο θείος «μέσα του», απ’ τα παλιά. Καλώς συμβαίνει; Κακώς συμβαίνει; Εκτίθεται στην κρίση του καθενός. Συμβαίνει, ωστόσο. Αυτό είναι, πια, αδύνατο ν’ αμφισβητηθεί. Απ’ τα παλιά, αλλά κι απ’ τα όχι και τόσο παλιά. Γιατί «παλιά» Μανωλάς και Σαβέβσκι ήταν, σχεδόν, ένα σώμα/μια ψυχή. Πράγμα που στα «όχι και τόσο παλιά» έχει αλλάξει.
Ακόμη έχω σ’ ένα τοίχο στο σαλόνι μου, τη φωτογραφία μου ανάμεσα σ’ αυτούς τους δύο, σ’ ένα τραπέζι του εστιατορίου στο αεροδρόμιο της Μίκρας, περιμένοντας τη νυχτερινή πτήση επιστροφής στην Αθήνα, μετά από ματς της ΑΕΚ στη Θεσσαλονίκη. Εκείνοι με «ξεχώρισαν» και με κάλεσαν κοντά τους, να φάμε παρέα. Οι δύο πιο δύστροποι, στην τριβή με τους δημοσιογράφους. Ένα παράσημο, η πρόσκλησή τους, για μένα. «Μη νομίζεις πως, επειδή δεν μιλάω στον Τύπο, δεν ξέρω κιόλας ποιος είσαι» θυμάμαι τον Σκοπιανό να μου λέει.
Με τον Στέλιο, ήδη είχα άλλη σχέση. Απ’ το ρεπορτάζ της Εθνικής, κι απ’ τις μεταδόσεις των αγώνων του ελληνικού πρωταθλήματος. Η τιμή που μου έκανε ήταν ότι μου έδινε το ελεύθερο να τηλεφωνώ σπίτι του (δεν υπήρχαν, τότε, τα κινητά) όποτε ήθελα και για όποιον λόγον ήθελα. Το ‘λεγα, στην «Απογευματινή», στον Φαίδωνα Κωνσταντουδάκη…και δεν με πίστευε! «Δηλαδή, άμα τον πάρεις, θα σου δώσει συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης;» Του τηλεφωνούσα, το συμφωνούσαμε, μου έδινε. «Δηλαδή» αναρωτήθηκε μια Κυριακή, νωρίς το απόγευμα, ο Φαίδων «άμα τον πάρεις τώρα επί τόπου, μπορεί και να μας κάνει κριτική για τις αμφισβητούμενες φάσεις της αγωνιστικής του πρωταθλήματος;» Του τηλεφωνούσα, και το ‘κανε! Ο αρχηγός της ΑΕΚ, φανταστείτε. Δηλώσεις στην εφημερίδα, κάτι πέρα κι απ’ τη φαντασία σήμερα, αν ήταν πέναλτι ή οφσάιντ του Ολυμπιακού, του Παναθηναϊκού, του ΠΑΟΚ, της ΑΕΚ. Ντόμπρα, εννοείται. Τζόρικα. Σαν «πέρα ως πέρα» Μανωλάς. Υπεράνω «πολιτικού κόστους». Και το ‘κανε και καλύτερα, σας πληροφορώ, από τους σύγχρονους ειδικούς-τηλεκριτικούς…
Δεν έχω θάρρος, με τον Στέλιο. Εχω σεβασμό, και τούτο δεν αλλάζει ποτέ, γι’ αυτό το…παρελθόν μας. Ο θείος Στέλιος σιγά-σιγά πενηνταρίζει, όπου να ‘ναι ξοπίσω του κι εμείς. Ο,τι λέει κι ό,τι κάνει, αντανακλά σ’ ένα 19χρονο παιδαρέλι. Το επωμίζεται, ο μικρός. Στη θέση του θείου, ο καθένας θα ‘χε τον νου του. Θα το σκεπτόταν, δυο φορές. Αλλιώς μπορεί να το αντιμετωπίσει ο μεγάλος, αλλιώς ο μικρός που το χρεώνεται. Εγώ γράφω. Ο,τι μου ‘ρχεται, όπως μου ‘ρχεται. Ο,τι γράφω, το χρεώνομαι. Μετά, το αντιμετωπίζω. Είμαι εις θέσιν να διαχειριστώ την αντιμετώπιση. Αν ό,τι έγραφα το αντιμετώπιζε το παιδί μου ή το ανίψι μου, θα το χτένιζα εκατό φορές προτού το δώσω να δημοσιευτεί. Παιδί στο ποδόσφαιρο, και συχνά αδικημένο, είχε κι ο Ανθιμος Καψής. Τον Μιχάλη. Παιδί στο ποδόσφαιρο έχει κι ο Δανιήλ Παπαδόπουλος. Εχει κι ο Γιάννης Γκαλίτσιος. Και τραβάνε και ζόρια, και ο ένας και ο άλλος. Ακούσατε, ποτέ, κάποιον απ’ όλους αυτούς να κάνει…έτσι; Ούτ’ ο Μήτσος Σεϊταρίδης, για τον Γιούρκα! Που λέει ο λόγος…
Δεν θέλω να είμαι «κατηχητικός» αλλά, πώς να το κάνουμε, δεν ωφελεί το παιδί να χρεώνεται τη φράση «δούλος της ΑΕΚ». Αυτό θα τη βρει, όχι ο θείος, κάποτε μπροστά του. Ο θείος έχει να λέει, και είναι 110% αληθές, πως (ανάμεσα στις δέκα κορυφαίες φυσιογνωμίες στην ιστορία της ΑΕΚ) είν’ ο μοναδικός που δεν άλλαξε δελτίο ποτέ. Ούτε από αλλού πήγε στην ΑΕΚ, ούτε για αλλού έφυγε. Ενας one-club-man, που λένε, απ’ την πρώτη μέρα ως και την τελευταία. Τουλάχιστον «είχε να το λέει». Διότι σήμερα, δεν ξέρω. Αντί να εξακολουθεί να ‘ναι περήφανος γι’ αυτό, για τη σπανιότητά του, μάλλον συνάγεται ότι το θεωρεί…τη «μακακία» της ζωής του. Και παρακινεί τον μικρό, να μη την κάνει κι αυτός.
Για να ‘μαι ειλικρινής, κι εγώ το ίδιο θα συμβούλευα οποιονδήποτε Κώστα Μανωλά. Να εξαντλήσει το τρέχον συμβόλαιο, το «φτωχικό», να μη υπογράψει κανένα καινούργιο, να ‘χει χτίσει τα θεμέλια για την καριέρα του ώσπου να το εξαντλήσει, κι έπειτα, ελεύθερος, ν’ ανοίξει φτερά. Όπως το ‘κανε, κάποτε, ο Γιώργος Καραγκούνης. Που απέρριψε όλες τις εν τω μεταξύ προτάσεις κι επέμεινε να παίζει με μηδενικό συμβόλαιο στον Παναθηναϊκό, να ζει με τον μισθό και με τα μπόνους μονάχα, επειδή στη λήξη του συμβολαίου…έβλεπε το εξωτερικό. Το ρίσκαρε, το ‘κανε, το ‘ζησε. Η λέξη «δούλος», όμως; Καταφανώς, περιττεύει. Μια φορά θυμάμαι να χρησιμοποιήθηκε σε ποδοσφαιρικό θέμα, απ’ τον παραδοσιακά αμετροεπή Μπλάτερ για τον…Κριστιάνο Ρονάλντο, τον καιρό που ο πρόεδρος της FIFA θεώρησε πρέπον να ρίξει το κύρος του στο να πιέσει για τη μετακίνηση του Πορτογάλου απ’ τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ στη Ρεάλ Μαδρίτης. «Δούλος» ο Κριστιάνο Ρονάλντο; Γέλασε, τότε, και το παρδαλό κατσίκι…παγκοσμίως! Στην Ελλάδα ειδικά, ακόμη ειδικότερα στις εποχές που ο Ελληνας βιώνει, ο Στέλιος είχε χρέος να το σκεφτεί πιο πολύ κι απ’ τον Μπλάτερ. Ζουν ανάμεσά μας (και δεν είναι λαϊκισμός, είναι ρεαλισμός) χιλιάδες που ευχαρίστως θα δέχονταν να γίνουν «δούλοι» έτσι όπως το εννοεί ο Στέλιος για τον Κωστάκη…
Πρωτοείδα τον Στέλιο από κοντά, αυτός να παίζει κι εγώ να παρακολουθώ στην κερκίδα, στο 6-0 του ’81 (με τους νεκρούς της Θύρας-7) στο Καραϊσκάκη. Ο Μάικ Γαλάκος «του ‘σπασε τη μέση» και τον έστειλε πριν την ώρα του, με κόκκινη κάρτα, για ντους στ’ αποδυτήρια. Ηταν, όσο είναι τώρα ο Κωστάκης. Ούτε 20. Μπορώ να έχω την άποψη ότι, στα 20 παρά κάτι, ο Κωστάκης είναι καλύτερος απ’ τον Στέλιο στην αντίστοιχη ηλικία. Απλώς, να προσθέσω, έχω δει πολλούς 19χρονους να ‘ναι καλύτεροι απ’ τον 19χρονο (Στέλιο) Μανωλά. Μόνο που όταν τα πράγματα εξελίχθηκαν, και φτάσαμε να μπορούμε να κάνουμε τον εκ των υστέρων συνολικό απολογισμό (και τη σύγκριση) καριέρας, όλοι έμειναν πίσω του. Γι’ αυτό ο Στέλιος υπήρξε ο κορυφαίος Ελληνας οπισθοφύλακας της προηγούμενης, της αμέσως πριν την ακόμη εν ενεργεία, γενιάς.
Ότι ο 19χρονος Κωστάκης είναι καλύτερος απ’ τον 19χρονο Στελάκη, αυτό δεν αρκεί, ωστόσο, ως επιχείρημα για να δικαιώνει την άποψη ότι ο μικρός «κάνει χάρη στην ΑΕΚ», μια άλλη δύσκολη φράση που αποδίδεται στον Στέλιο και αντανακλά στον Κώστα. Σ’ ένα βαθμό, είναι και ολίγον τι ειρωνικό ότι ο Στέλιος ξέπεσε να «κλέψει» το copyright της κουβέντας απ’ αυτόν που έχει για πιο θανάσιμο εχθρό του, τον Ντέμη Νικολαίδη! Εκείνος το είχε πρωτοπεί, ένα βράδι στον Παύλο Τσίμα, και το είχε πει για τον Κώστα Κατσουράνη. Καλώς το είπε; Κακώς; Καλώς το εννοούσε, αλλά κακώς το εξέφρασε; Όπως και να είχε, επίσης εκτέθηκε στην κρίση του καθενός. Αλλ’ όταν το είπε ο Νικολαίδης, αν μη τι άλλο ο Κατσουράνης ήταν στα 26, ήταν αρχηγός της ΑΕΚ, κι ήταν και πρωταθλητής Ευρώπης! Μπορούσε, και να το επωμιστεί και να το διαχειριστεί…
